657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu Ne Diyor?
657 sayılı Kanun’un memurluğa giriş şartlarını düzenleyen hükümlerine göre; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla hapis cezasına mahkûm olanlar devlet memuru olamaz. Bu değerlendirmede suçun kasten mi taksirli mi işlendiği, kararın niteliği ve hukuki sonuçları belirleyicidir.
Ceza Süresine Bakılmaksızın Memuriyete Engel Olabilen Suçlar
Mevzuatta bazı suçlar bakımından “ceza süresi” kriterinden bağımsız olarak memuriyete girişte ağır sonuçlar doğurabilen bir yaklaşım vardır. Uygulamada özellikle kamu hizmetinin güven ve dürüstlük ilkeleriyle bağdaşmayan suçlar öne çıkar. Bunlar arasında;
- Zimmet
- Rüşvet
- Hırsızlık
- Dolandırıcılık
- Sahtecilik
- İhaleye fesat karıştırma
- Kaçakçılık
gibi fiiller sayılır. Bu tür mahkûmiyetler, memuriyete girişte ciddi engeller doğurabilir.
HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması) Memuriyete Engel mi?
HAGB, kural olarak mahkûmiyet hükmü gibi sonuç doğurmayan bir karar türü olarak değerlendirilir. Bu nedenle HAGB kararı tek başına her durumda otomatik memuriyete engel kabul edilmez. Ancak denetim süresinde yükümlülüklere uyulmaması veya yeniden suç işlenmesi halinde hüküm açıklanabilir. Bu durumda ortaya çıkan mahkûmiyet, memuriyet açısından engel riskini artırır.
Taksirli Suçlar ve Para Cezasına Çevirme
Taksirli (istemeden işlenen) suçlar çoğu durumda kasten işlenen suçlar gibi doğrudan memuriyete engel sayılmaz. Ayrıca mahkeme hapis cezasını adli para cezasına çevirmişse, değerlendirme yine suçun türüne ve kararın sonuçlarına göre yapılır. Burada belirleyici olan, kararın mahkûmiyet niteliği taşıyıp taşımadığı ve memuriyete giriş şartlarıyla ilişkili etkisidir.
Görevdeki Memur 1 Yıldan Fazla Hapis Cezası Alırsa Ne Olur?
Halihazırda görev yapan bir memurun kasten işlenen bir suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis cezası alması halinde memuriyet statüsünün sona ermesi gündeme gelebilir. Cezanın ertelenmesi veya infazın farklı şekillerde uygulanması gibi hususlar somut olaya göre değerlendirilebilse de, temel risk mahkûmiyetin memuriyete etkisidir.
Memuriyete Uygunluk Değerlendirmesinde Dikkat Edilen Başlıklar
- Suçun niteliği: Kasten mi, taksirli mi?
- Ceza süresi: 1 yıl ve üzeri mi?
- Kararın türü: Mahkûmiyet mi, HAGB mi, para cezasına çevirme var mı?
- Suçun kategorisi: Kamu güveni ve dürüstlük ilkelerini doğrudan zedeleyen suçlardan mı?
- Görevle ilişki: Fiilin kamu göreviyle bağlantısı ve etkisi var mı?
Sık Sorulan Sorular
“1 yıldan fazla ceza aldım” demek tek başına yeterli mi?
Hayır. En kritik ayrım, suçun kasten işlenip işlenmediğidir. Kasten işlenen suçlarda 1 yıl ve üzeri mahkûmiyet memuriyete girişte temel engel başlığıdır.
HAGB varsa kesin memur olabilirim diyebilir miyim?
HAGB çoğu durumda mahkûmiyet hükmü gibi sonuç doğurmaz; ancak denetim sürecinin ihlali halinde hüküm açıklanabilir ve bu durumda memuriyet açısından engel riski doğabilir.
Hapis cezası para cezasına çevrildiyse durum değişir mi?
Değerlendirme suçun türüne ve mahkeme kararının içeriğine göre yapılır. Para cezasına çevirme bazı durumlarda memuriyete engel tartışmasını farklılaştırabilir.
Sonuç
Genel kural; kasten işlenen suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis cezasına mahkûm olanların devlet memuru olamayacağı yönündedir. Bununla birlikte bazı suçlarda ceza süresine bakılmaksızın memuriyete engel sonuçlar doğabilir. HAGB, taksirli suçlar ve para cezasına çevirme gibi hallerde ise her somut olay, kararın niteliği ve mevzuat hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.